Ажәабжьқәа

Иахьа Аҧсны Актәи Ахада Владислав Григори-иҧа Арӡынба иҧсы ҭазҭгьы 74 шықәса ихыҵуан

137
14.05.2019 09:00
Иахьа Аҧсны Актәи Ахада Владислав Григори-иҧа Арӡынба иҧсы ҭазҭгьы 74 шықәса ихыҵуан
Витали Чамагәуа Владислав Арӡынба изы иҩуеит: “Аҧсны аполитикатә арена аҿы аҭыпантәи аполитикцәа ихьыҧшым ахәыцшьеи иҳәаадоу аинтеллекти иҵаулоу ахшыҩҵаки аҟыбаҩ дууи рыла акырӡа иреиҧшым, зҳәоу иахымҧо ауаҩы дцәырҵит. Аҧсуаа, уи убаратәы иҟан, ргәы арҿыхеит, еиҳа еидгыло иалагеит”.

Аҟәа. Лаҵарамза 14. Аҧсныпресс. Аҧсны аҭоурых, ихьыҧшым Аҧсуа ҳәынҭқарра аиҭарҿиара рҿы Владислав Арӡынба иааникылоз аҭыҧ далацәажәоит Витали Чамагәуа. Ишәыдаагалоит иҭыжьымкәа иаанханы иҟоу ашәҟәыҩҩы Витали Чамагәуа Аҧсны Актәи Ахада Владислав Арӡынба изкны ииҩыз ажәабжь “Апартиатә трибуна аҟынтәи – ажәлар реиқәырхара азы”  ацыҧҵәахәақәа.

“Аҧсны ҭагалантәи аамҭахәҭа 1989-тәи ашықәс  иҭагылан. Амш аҧхарра шаҵазгьы, аура бзиа шыҟалахьазгьы, иҟаз аамҭа митәык агәырҕьара ацны иҟамызт. Ауаа ҕәҕәала иаргәамҵуан ааигәа аҭыҧ змаз ҧхынгәымзатәи ахҭысқәа – амилаҭтә еизыҟазаашьақәа ирыдҳәаланы аҧсуааи ақырҭқәеи реиҿагылара. Ари аҭагылазаашьа аибашьратә бызшәа ахь ииаагазар, аҧснытәи апатриотцәа рзы Қарҭ адҵала аҧсуаа рҭыҧ дырбара зҽазызшәаз агрессиатә хықәкы змаз ақырҭуа милаҭеилыхҩцәа рганахьала еибашьрала аҧшыхәра иаҩызахеит.

Усҟантәи ҭагалан азы, 1989 шықәсазы иҟалаз аҧсуааи ақырҭцәеи реиҿагылара ашьҭахь, Апартиа Аҧснытәи ареспубликатә комитет аҿы, “хыхьынтәи ироуз адҵа инақәыршәаны”, амилаҭбжьаратәи апроблематика азы апленум ааҧхьара азы аӡбамҭа рыдыркылеит. Усҟантәи аамҭазы ишаҧыз ала, сымҩашьозар, шықәсык аҧхьа имҩаҧысхьаз амилаҭбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рзы Асовет Еидгыла Акоммунисттә Партиа ХIХ Асоветеидгылазегьтәи аконференциа аӡбамҭақәа ирықәшәо амҩаҧгара азҧхьагәаҭан”, – ҳәа иҩуеит автор. 

Витали Чамагәуа Владислав Арӡынба – Қырҭтәылатәи Асоветтә Социалисттә Республика Анаукақәа Ракадемиа иатәу, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҭоурыхи алитературеи абызшәаҭҵаареи ринститут адиректор апленум аҿы иқәгылара игәалашәараҿы ишаанхаз атәы иҩуеит.

“Хаҭала сара сзы, иара уи аусмҩаҧгатә иалахәыз рҕьырак рзыҳәангьы, ари Владислав Арӡынба хаҭала ибара азы раҧхьаӡатәи лшараны иҟалеит. Жәаҳәарада, аӡәырҩы уи анаукаҭҵааҩы, Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла Иреиҳаӡоу Ахеилак алахәыла иаҳасабала дырдыруан, рашәарамза 2, 1989 шықәсазы Асовет Еидгыла жәлар рдепутатцәа Реизара Ду аҿы акырӡа аҵак ду зауз иқәгылара иазыӡырҩхьан, аха Аҧсны апартиатә трибуна аҿы ақәгылара уи раҧхьаӡа акәны иҽазыҟаиҵон”, – ҳәа иҳәоит Витали Чамагәуа.

Автор Владислав Арӡынба дшааиз игәалаиршәоит. Уи иажәақәа рыла, Владислав Арӡынба маҷк дагханы дааит. “Ҳацыҧхьаӡа дааҳадгыланы ҳнапы ҳамихит, насҭха итәазгьы, иааира ахшыҩзышьҭа азҭазгьы, зегьы дреихырхәаны аҧсшәа реиҳәеит. Сара иаразнак схазы иазгәасҭеит: ареспублика аҿы акрызҵазкуа аинститут анаҧхгаҩы изы, насгьы абри аҟара зыхьӡ нагоу аҵарауаҩ, аҭоурыхтә наукақәа рдоктор, Асовет Еидгыла жәлар рдепутат изы, уи, жәаҳәарада иӡыргацәам, иаамсҭашәоу, ауаа рацәажәара иақәшәо уаҩны дыҟоуп”, – ҳәа игәалаиршәоит Витали Чамагәуа.

“Абар Владислав Григори-иҧа атрибуна даақәгылеит. Уи дахьгылаз аҭыҧ аҳаракыра аҟынтәи азал илаҧш аахиган иажәахә аҟаҵара далагеит. Раҧхьа- ааигәа иҟалаз ахҭысқәа дрылацәажәо, маҷ-маҷ ҳазҭоу аамҭа, даҽакала иуҳәозар, 80-тәи ашықәсқәа рахь дыиасуеит. Иаразнак сылаҧш иҵашәеит акы: Владислав иҟаиҵахьаз атезисттә нҵамҭақәа дрықәныҟәаны акәын анаҩс ажәахә аҳасабала игәҭакы шааирҧшуаз. Уи, аудиториа изыӡырҩоу, мамзаргьы абжььаҧны апартиатә функционерцәа ражәахәқәа рганахьала ишыҟарҵо еиҧш  хьаас имкыкәа инамҩатәны иазыӡырҩо еиликаарц иҭахызшәа, уажәы-уажәы ихы дааҩаханы азал  илаҧш аахигон. Аха раҧхьаӡатәи аминуҭқәа инадыркны иузгәамҭар залшомызт, Арӡынба ажәахәҟаҵара иазҟазоу аоратор иаҳасабала акритика ҕәҕәа зныҧшуаз итезис анаҧхгаратә елита рыхшыҩзышьҭа адыҧхьалара илиршеит”, – ҳәа иазгәеиҭоит Витали Чамагәуа.

Усҟантәи аамҭахәҭа ахәшьара аҭо, Владислав Арӡынба абасгьы нациҵеит: “Ахәҭакахьала Аҧсны иадҳәаланы амилаҭбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рганахьала иахьатәи амш азы аусура аҿы, ауааҧсыра рыбжьара акультуратә аилкааратә усура анагӡара зегьы реиҳа ихаданы исыҧхьаӡоит. Ас еиҧш аусура иаҧсыуам амилаҭқәа иреиуоу ауааҧсыра рыбжьара Аҧсни аҧсуаа ркультуреи рҭоурыхи рырдырра иазырхазароуп. Аҭоурыхи акультуреи, иахьа ареспублика аҿы иҟоу апроблемақәа рганахьала адыррақәа рхьысҳара, ақырҭуа телехәаҧшреи акьыҧхьи рҿы ицәырҵуа адырраҭарақәаки, иара убас ааигәа Аҟәа ақалақь аҿы аҭыҧ зауз ахҭысқәеи ишаадырҧшуа ала, аҧсуа бызшәеи акультуреи, иааизакны аҧсуа милаҭ аҟазаара мап ацәкра, азхамҵара ахь ицәырнагоит”.

Автор ишыиҩуа ала, “дарбанызаалак абас еиҧш азҵаара ихы иҭагьежьуазар ҟаларын: “ақырҭуа официалтә идеологиа агәаанагарала “ҟалашьа змам” аганахьала ииҳәарызеишь уаҳа ари аҵарауаҩ, анаукақәа рдоктор, насгьы Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла Иреиҳаӡоу Ахеилак Аҧсны ареспубликатә еилакы алахәыла?

“Аӡәгьы игәы дамеижьеит. Владислав Арӡынба аудиториа ззыҧшыз наигӡеит. Аҧсни Қырҭтәылеи ажәытәӡатәи рҭоурых далацәажәаны, изыӡырҩцәа, дара ақырҭцәагьы уахь иналаҵаны, Аҧсуа етнос атәымдгьылқәа рҟынтәи аҕацәа рҿагылареи, ашәышықәсабжьаратәи иҕәҕәоу аҧсуа феодалтә ҳәынҭқарра аҧҵареи рҿы алагала ду рзеиҭеиҳәеит. Анаҩс, ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьа ҩаҧхьа дазыхынҳәны, уи ашәышықәсақәа раҧхьа аҭыҧ змаз аҿырҧшқәа рылацәажәара ҵаҵҕәыс иамоу атәы азгәеиҭон: “Иара убри аамҭазы ҳара аҭыҧ змаз агхақәагьы, уи иахҟьаны, анаҩс иахьа-уажәраанӡагьы инагӡаны зшьара изықәымлац аҧсуа милаҭ ааха ду азҭаз атрагедиақәагьы ҳалацәажәаргьы ахәҭоуп. Убри аан уи жәларык даҽа жәларык аҿагылара иаҿырҧшны мацарала ахәаҧшра иашахарым ҳәа сгәы иаанагоит. Ҳара иахьа ленинтәи аҧсҭазааратәии аҳәынҭқарратәии аҧсҭазаара анормақәа реицакреи, иарбанызаалак ажәлар рзы ихәарҭам амчра цәгьашақә ахархәареи ирыдҳәалоу афактқәа рыҟазаара лабҿаба иаабаратәы алшара ҳамоуп...”

Витали Чамагәуа иажәақәа рыла, уи “жәаҳәарада, ақырҭуа метрополиеи, уи апартиатә наҧхгараҭареи ажәашықәсақәа рыҩныҵҟа Аҧсны аганахьала имҩаҧнаго аполитика иаарту, ииашоу акритиканы иҟалеит. Аилатәарақәа рзал аҩныҵҟа амҵ ҧыруазаргьы иуаҳаратәы иҟалеит, убас иҭынчран”. “Ҳара ҳакәзар, даҽазныхгьы исҳәоит, хыҧхьаӡарала ирацәамыз аҧсуа партиатә усзуҩцәа ргәыҧ ахәыҷқәа реиҧш ҳгәырҕьон, ҳгәырҕьарагьы ҳәаак амаӡамызт, усгьы ҳхәыцуан: жәаҳәарада ажәахә иҵегьы иацҵахозар акәхап, аоратор аамҭа изаанхеит. Избан акәзар, апартиа аҩныҵҟатәи ашьақәгылашьа, уи арегламенти аҩаӡаратә еизыҟазаашьақәеи ртәы ҳара шьахәлаҵәҟьа иаадыруан”, – ҳәа иҳәоит агәалашәарақәа равтор. 

Аамҭа кьаҿ иалагӡаны ҳаззыҧшызгьы аабеит. “Ас еиҧш ахҭысқәа реишьҭагылашьа, апленум инарҭбааз аҳәаақәа шамазгьы, зхыҧхьаӡара маҷҩыз апатриотра злаз аҧсуаа иреиуаз алахәылацәа ҟалашьа аманы иҟоуп ҳәагьы рхахьы ирзаагомызт, акалагьы иазыҧшымызт”, – ҳәа игәалаиршәоит Витали Чамагәуа. Иара убри аамҭазы, Владислав Арӡынба иажәахә иацҵо иазгәеиҭеит абас: “Хыхь исҳәаз инамаданы, иазгәаҭатәуп ҳәа исыҧхьаӡоит даҽакгьы. Аҧсны уахьынаҧшлакгьы аиланхарҭатә ҭыҧқәа наџьнатә аахыс иамаз ахьӡқәа ҧсахуп; убри аан реиҳарак рыхьӡқәа иҷыдоу ақәҵарақәа рыдагьы иҧсаххеит.  Уи хықәкыс иамаз аилкаара  уадаҩӡам. Аҧсуаа уажәтәии еиҵагылараны иҟоу абиҧарақәеи ретникатә гәалашәара рымхра, урҭ ркультура ажәытәӡатәи абаҟақәа рықәхра ауп уи зегьы зызку.  Иҳалшарыма ҳара аҿиара бзиа змоу азинтә ҳәынҭқарра ашьақәыргылара? – ҳәа иажәахә иаршанханы иазыӡырҩуаз ауаа блала иааимданы днаҵааит Арӡынба,– ажәлар рмилаҭтә зинқәа ҕәҕәала ианеиларгоз, адемократиатә нормақәа ианрықәымныҟәоз аамҭа аҭынха аиқәырхарал. Ахьӡ аҧсахра акәӡам ара излацәажәатәу, гәымбылџьбарала иқәгаз аиҭашьақәыргылара ауп инагӡатәу! Аиланхарҭақәа, Аҧсны аӡиасқәа, уҳәа ҭоурыхла, милаҭла ирымаз ахьӡқәа реиҭашьақәыргылара азҵаара аӡбара, цәыббрамза 17, 1979 шықәсазы имҩаҧысыз Асовет Еидгыла Иреиҳаӡоу Ахеилак Апрезидиум аилатәара аҿы ирыдыркылаз ақәҵара инагӡаны иақәшәоит. Иҳәатәуп ҳәа исыҧхьаӡоит даҽакгьы, атенденциатә ҭоурыхҭҵаара ацәаҩа иақәымшәо Аҧсны аҭоурыхи акультуреи ирызку аҧсуаҭҵааҩцәа русумҭақәа аиҳарак ҕәҕәала акоррекциа азухоит, мамзаргьы зынӡа иҭыжьхаӡом; убри аан ас еиҧш ахылаҧшра аҭыҧантәи рыдагьы ацентртә ҭыжьымҭақәагьы аҵанакуеит. Иара убри аамҭазы, – ақырҭуа ҵарауаа-афальсификаторцәа, имӡакәа иаҿаҧиҽон аоратор, – здаҟьақәа рҿы аҧсуа ҭоурыхи акультуреи еицакны, мамзаргьы зынӡа иҟамызшәа иахьаамырҧшхо астатиақәеи ашәҟәқәеи мҽхакы ҭбаала иҭыжьхоит. Ас еиҧш аҭагылазаашьа аарҧшра еиҵагыло абиҧара рыхдырра иахәҭакны иҟалоит. Иаагозар, еицырдыруа аҧсуа ҵарауаҩ З. В. Анчабаӡе игәалашәара иазкны уажәааигәаӡа ашәҟәҭыжьырҭа “Мецниереба” аҿы иҭыжьыз аизга ианылаз Ш. А. Бадриӡеи М. В. Цинцаӡем рыстатиқәа Аҧсны аҭоурыхи акультуреи аицакра иадҳәалоу ааигәатәи аҿырҧшқәа иреиуоуп. Иарбоу астатиақәа зыҧсҭазаара иалҵхьоу аҧсуа ҵарауаҩ анаука аҿы дызҿагылоз астереотипқәа анылеит. Иуҳәараны иҟои араҟа, – ақырҭуа ҭҵааҩцәа аҵарауаҩ ҳаҭырла игәалашәара “зеиҕьаҟамала иақәшәеит”, – ҳәа иоуз алшара ихы иархәаны “инагоу” ақырҭуа “ҵарауаа дуқәа”, “анаука алашарбагақәа” анаҧхара азы аҽыҧныҳәа риҭеит Владислав Григори-иҧа  Арӡынба. 

Витали Чамагәуа уамашәа ибон, арҭ ажәақәа заҳауаз ақырҭцәа ргәаҧсахы еибакны Владислав иажәахә далгаанӡа дахьаанырымкылаз. “Ақырҭцәа иреиуаз, апленум апрезидиум аилазаара иалаз роума, апартиатә форум алахәылацәа рганахьала аума, аӡәгьы агәынамӡара аартны иааимырҧшӡеит. Аҧсуаа, жәаҳәарада реиҳараҩык Владислав Григори-иҧа иажәақәа гәахәара дула ирыдыркылеит”, – ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит автор. Уи игәаанагарала, “аоратор иааирҧшыз аинтеллект, алогика, зыҳатыр ҳараку, ауаа анырра ҕәҕәа рыҭара азы аҟыбаҩ ҷыда злоу ауаҩы иаҳасабала ахымҩаҧгашьеи аудиториа рацәажәаразы аҟазареи, иҵабыргыз ашьаҭаркреи роуп аппонентцәа апротестҟаҵара аҟынтәи иаанызкылаз”.

Ахыркәшамҭаз, Витали Чамагәуа иҩуеит: “усҟантәи иара иқәгылара иамаз арезонанс ду апартиатә еилазаарақәа рзы адагьы ауаажәларра зегьи рзы акырӡа зҵазкуаз хҭысны иҟалеит. Аӡәырҩы еилыркаауа иалагеит: Аҧсны аполитикатә арена аҿы аҭыпантәи аполитикцәа ихьыҧшым ахәыцшьеи иҳәаадоу аинтеллекти иҵаулоу ахшыҩҵаки аҟыбаҩ дууи рыла акырӡа иреиҧшым, зҳәоу иахымҧо ауаҩы дцәырҵит. Аҧсуаа, уи убаратәы иҟан, ргәы арҿыхеит, еиҳа еидгыло иалагеит. Ақырҭцәа ракәзар, урҭ, еиҳарак иахнаҧаацәаз апозициа змаз, абас еиҧш азҵаара иаргәамҵуан: ҳаҧхьаҟа дара рзы иарбан шәарҭароу ицу ари аҧсуа ҵарауаҩ? Ишаабо еиҧш, усҟан иҟаиҵаз ажәахә ала Владислав Арӡынба зегьы анырра ҕәҕәа риҭеит, уи усс изымкыз ҳәа аӡәгьы дҟамлеит. Аха рыцҳарас иҟалаз, иахьа уи згәалашәо, издыруа маҷҩуп”.

Возврат к списку


Амш зеиԥшрахо
Яндекс.Погода
Авалиута акурс
Социальные сети
Аӡырга
Аинформациатә алахәылаҩцәа